Çinli tedarikçilerin kredi raporlarındaki sosyal sigortalı çalışan sayısı nasıl yorumlanmalı?

Bu Çinli tedarikçileri denetlerken öğrendiğim kadarıyla, resmî bir kredi raporundaki sosyal sigortalı çalışan sayısı satırı, ele geçirebileceğiniz en faydalı ve en süssüz ölçütlerden biridir. Şirketin size doğrudan söylediği ya da kendi tanıtım malzemesine yazdığı çalışan sayısından çok daha güvenilirdir. Kadrolu, kendi bünyesindeki gerçek ekibin ne kadar büyük olduğunu fiilen yansıtır.

Bununla birlikte o ham rakamı göründüğü gibi alamazsınız. Şirketin hangi sektörde faaliyet gösterdiğini ve hangi istihdam modelini yürüttüğünü hesaba katmanız gerekir. Mevsimlik geçici personele ağırlık veren bir fabrika, yıl boyunca küçük ve sıkı bir kadro tutan küçük bir yazılım stüdyosundan çok farklı rakamlar gösterir. Bir şirketi yalnızca o tek rakama bakarak mekanik biçimde yargılamak istemezsiniz.

Yönetmeliği incelemeyenler için bu rakamın nasıl gerçekten oluştuğuna dair kısa bir arka plan. Çin ulusal sosyal sigorta mevzuatı, her işverenin kadrolu personelini beş temel alanda güvence altına almasını zorunlu tutar: emeklilik, temel sağlık, işsizlik, iş kazası ve doğum sigortası. Standart set tam olarak budur ve her yerel idare buna beş sosyal sigorta der.

Kredi raporunda gördüğünüz çalışan sayısı, ilgili yıl için şirketin bu beş programın tümüne gerçekten kayıtlı olduğunu bildirdiği personel sayısından başka bir şey değildir. Şirketler bu sayıyı ulusal kamuya açık şirket kredi bilgisi yayın portalına kendileri girer.

Yine de bu tamamen denetimsiz bir beyan değildir. Vergi daireleri ile sosyal sigorta kurumları bu bildirimleri birbiriyle karşılaştırır. Rakamları oynatan bir şirkete bildirimi düzeltmesi emredilir, resmî anormal faaliyet listesine alınır ve resmî idari yaptırımlar uygulanır. Ağır ve geniş çaplı tahrifat hâlinde şirket, ciddi hukuka aykırılık ve güvenilmezlik kara listesine düşer. Bu rakamda büyük ölçekte yalan söylemenin bedeli, çoğu şirketin riske girmeye değmeyecek kadar yüksektir.

Bu rakamı aldıktan sonra onu boşlukta değerlendiremezsiniz. Kendi somut sektörünün sahada gerçekte nasıl göründüğüyle kıyaslamanız gerekir.

Elektronik montajı, giysi dikimi veya mobilya imalatı gibi emek yoğun iş kollarında bu sosyal sigortalı çalışan sayısı, gerçek üretim kapasitelerinin büyüklüğüyle oldukça yakın olmalıdır. Yılda on milyonlarca ciro yapan bir mobilya fabrikası tek haneli bir sosyal sigortalı sayısı bildiriyorsa, genellikle yalnızca iki açıklama vardır. Ya neredeyse tamamen kısa vadeli geçici personele ve üçüncü taraflarca görevlendirilen işçilere yaslanıyorlardır, ya da fiilî operasyonlarının büyüklüğünü fena halde abartıyorlardır.

Salt hizmet işletmeleri ve ticaret şirketleri, sağlam gelir elde etseler bile doğal olarak çok daha küçük sayılar gösterir; ancak bu rakam yine de kiraladıkları ofis alanının büyüklüğü ve bildirdikleri ciro ile mantıklı biçimde örtüşmelidir. Sosyal sigortada yalnızca iki kişisi varken devasa yıllık satış iddia eden bir ticaret şirketi, sıradan bir sektör farkı diye geçiştirilemeyecek bir kırmızı bayraktır.

Ve yakalamayı öğrendiğim en büyük kırmızı bayrak, rapordaki tek son rakama takılıp kalmak yerine bu sosyal sigortalı sayısının yıldan yıla nasıl değiştiğini izlemektir. Bir şirket üç dört yıl üst üste 100 civarında kayıtlı personelde sabit durup sonra tek bir yılda aniden bir düzine kişiye düştüyse, bu neredeyse hiçbir zaman rutin ve makul bir kadro küçültmesi değildir. Neredeyse her zaman kendi taraflarında çok daha büyük bir şeyin değişmekte olduğunun işaretidir.

On durumun dokuzunda bu keskin ve açıklanamayan düşüş şu anlama gelir: temel işleri ilan ettiklerinden çok daha hızlı küçülmüştür, ana üretim hatları tamamen başka bir yere taşınmıştır, ya da defterleri daha temiz görünsün diye tüm kadrolu çalışanlarını sessizce bağlı başka bir şirkete kaydırmışlardır.

Sonuç olarak, yalnızca bu tek sosyal sigorta rakamına bakıyorsanız, evet, daha yüksek kayıtlı personel sayısı genelde daha istikrarlı, daha büyük ve daha iyi yönetilen bir şirkete karşılık gelir. Bir işletmenin ne kadar meşru olduğuna dair hâlâ çok sağlam kabaca bir turnusol testidir.

Ama hiçbir zaman bir tedarikçiye ortaklık için yeşil ışık yakarken yalnızca bu tek rakama yaslanmak istemezsiniz. Onu kredi raporundaki tüm diğer ölçütlerle, yıllık ciro eğilimleriyle, kayıtlı varlık büyüklüğüyle, geçmiş hukuki ihtilaflarla ve hatta resmî olarak kayıtlı faaliyet kapsamının ürettiklerini söyledikleri şeyle ne kadar uyuştuğuyla çapraz kontrol etmeniz gerekir. Ancak tüm bu ayrı veri noktalarını bir araya getirdiğinizde şirketin gerçekte nasıl olduğuna dair doğru ve eksiksiz bir tabloya ulaşırsınız, gerçek siparişleri vermeye başladıktan sonra da kötü sürprizlerle karşılaşmazsınız.